OLEH: SHAERINE IRIWNA KAUR
Sektor e-hailing di Malaysia sering dilihat dari sudut kemudahan dan teknologi. Namun, antara perubahan paling ketara yang sedang berlaku sebenarnya bersifat manusiawi: semakin ramai pemandu e-hailing wanita membawa impak positif kepada isi rumah, komuniti serta ekosistem mobiliti yang lebih luas.
Apabila wanita memasuki sektor yang sebelum ini didominasi lelaki dalam jumlah yang semakin meningkat, mereka bukan sekadar menambah bilangan pemandu.
Penyertaan mereka turut membentuk semula jangkaan terhadap keselamatan, standard perkhidmatan, corak kerja serta sistem sokongan yang perlu dibangunkan oleh industri bagi memastikan kelangsungan sektor ini.
Perubahan ini berlaku dalam konteks pasaran buruh yang aktif dan semakin kompetitif. Jabatan Perangkaan Malaysia (DOSM) melaporkan bahawa kadar penyertaan tenaga buruh wanita mencapai paras tertinggi iaitu 56.6% pada suku keempat 2025, manakala kadar pengangguran Malaysia berada pada 2.9% dalam tempoh yang sama.
Dalam pasaran yang menitikberatkan penyertaan bakat, persoalan sebenar bukanlah sama ada wanita menyumbang kepada ekonomi – kerana mereka sememangnya telah lama melakukannya – tetapi sama ada sektor ini direka bentuk untuk mengurangkan halangan yang boleh mengehadkan penyertaan wanita secara konsisten dalam jangka masa panjang.
Wanita sentiasa memainkan peranan penting dalam ekonomi Malaysia, sama ada secara formal mahupun tidak formal.
Persoalan yang lebih mendesak kini ialah bagaimana model kerja sedia ada dapat memastikan penyertaan tersebut berkekalan: sama ada pendapatan cukup stabil untuk dirancang, sama ada sistem keselamatan dan sokongan mampu memberikan keyakinan, serta sama ada terdapat laluan untuk meningkatkan kemahiran dari semasa ke semasa.
Fleksibiliti sememangnya bernilai, namun kesannya hanya benar-benar dirasai apabila ia disokong oleh struktur yang memastikan penyertaan tersebut dapat dikekalkan.
E-hailing merupakan salah satu laluan yang menawarkan fleksibiliti masa kepada pemandu. Namun fleksibiliti tidak seharusnya disamakan dengan ketidakteraturan kerja.
Ramai wanita memilih pekerjaan ini secara sedar, dengan mempertimbangkan potensi pendapatan, autonomi serta peluang untuk terus aktif dalam ekonomi tanpa terikat kepada jadual kerja yang terlalu tetap dan mungkin tidak selari dengan tanggungjawab keluarga.
Apabila model ini berfungsi dengan baik, ia mampu meningkatkan ketahanan kewangan isi rumah, terutamanya dalam keadaan di mana banyak keluarga bergantung kepada lebih daripada satu sumber pendapatan.
Kesan ini juga dapat dilihat melalui data. Menurut statistik inDrive, pemandu wanita menyumbang kepada lebih daripada 1 juta perjalanan pada tahun 2025.
Dalam industri yang masih didominasi oleh lelaki, pemandu wanita kini merangkumi hampir 10% daripada keseluruhan ekosistem inDrive di Malaysia. Angka ini menunjukkan potensi daya maju komersial, bukan sekadar tahap penyertaan.
Ia juga menunjukkan bahawa apabila keadaan yang sesuai wujud, wanita mampu meningkatkan aktiviti dan pendapatan mereka secara bermakna, sekali gus mengukuhkan peranan e-hailing sebagai sumber pendapatan yang berdaya maju.
Sebahagian daripada peluang ini juga dipengaruhi oleh cara platform seperti inDrive menyusun model pemandu, termasuk menawarkan antara kadar komisen terendah di peringkat global.
Pendekatan yang mengutamakan ketelusan dalam penetapan harga serta amalan komisen yang adil boleh memberi perbezaan yang ketara kepada keupayaan pemandu untuk mengekalkan bahagian pendapatan yang lebih besar.
Bagi ramai wanita yang mengimbangi pelbagai tanggungjawab, struktur seperti ini boleh membantu menjadikan penyertaan dalam ekonomi gig lebih berdaya maju dalam jangka masa panjang.
Peranan wanita yang semakin berkembang dalam sektor e-hailing juga mempengaruhi jangkaan penumpang. Faktor keselamatan telah lama mempengaruhi cara ramai wanita bergerak di bandar, khususnya apabila mereka melakukan perjalanan bersendirian atau pada waktu malam.
Apabila semakin ramai pemandu wanita kelihatan di jalan raya, tahap keyakinan sesetengah penumpang boleh meningkat, di samping meningkatkan jangkaan terhadap profesionalisme, komunikasi dan tingkah laku dalam perkhidmatan.
Ini bukan bermaksud wanita secara semula jadi merupakan pemandu yang lebih baik. Sebaliknya, ia menunjukkan bahawa sektor yang lebih inklusif dari segi gender cenderung memberi penekanan yang lebih serius terhadap keselamatan, akauntabiliti dan pengalaman pengguna.
Oleh itu, langkah seterusnya bagi industri ini adalah untuk mematangkan perbincangan mengenai keselamatan – daripada sekadar ciri-ciri tertentu kepada satu ekosistem keselamatan yang menyeluruh.
Walaupun ciri seperti perkongsian perjalanan secara masa nyata dan butang SOS dalam aplikasi yang menghubungkan pengguna kepada bantuan kecemasan menambah lapisan perlindungan yang penting, keselamatan tidak bermula hanya apabila perjalanan bermula.
Ia bermula di tempat pemandu menunggu tempahan, bagaimana lokasi pengambilan penumpang direka, bagaimana pertikaian ditangani, serta sejauh mana bantuan dapat diberikan dengan cepat apabila sesuatu situasi menimbulkan kebimbangan.
Bagi penumpang pula, bahagian awal dan akhir perjalanan boleh menjadi sama pentingnya dengan apa yang berlaku sepanjang perjalanan.
Justeru, membina kepercayaan memerlukan kerjasama antara platform, pengawal selia, pihak penguatkuasa serta perancangan bandar, di samping memastikan tindakan yang konsisten diambil terhadap salah laku.
Sekiranya penyertaan wanita ingin dikekalkan dalam jangka panjang, pendekatan terhadap keterangkuman perlu dilihat sebagai satu bentuk infrastruktur: model yang mengutamakan struktur pendapatan yang telus serta amalan komisen yang adil, di samping mekanisme penyelesaian pertikaian yang jelas dan boleh dijangka, pembangunan kemahiran yang praktikal, amalan operasi yang lebih selamat serta penyertaan dalam perbincangan yang membentuk standard industri.
Matlamat yang lebih besar ialah mewujudkan sistem mobiliti yang bukan sahaja digunakan secara meluas, tetapi juga benar-benar dipercayai – dan wanita memainkan peranan penting dalam merealisasikannya.
**Shaerine Iriwna Kaur merupakan Pengurus Kanan Komunikasi APAC, inDrive
-NIAGATIMES
